پەڕەی مامۆستا زانا سلیم کەلاری

کورتەیەک دەربارەی ئەشعەرییەکان الحمد للە والصلاة والسلام علی ڕسول اللە وعلی آلە وصحبە ومن تبعهم بإحسان إلی یوم الدین، أما بعد: پێغەمبەری خودا صلی اللە علیە وسلم لە فەرموودەکانیدا ئاماژەی کردووە بە دروست بوونی ناکۆکی و پەرتەوازەیی نێو موسڵمانان کە ئەمەش یەکێکە لە بەڵگەکانی پیغەمبەرایەتی پێغەمبەری خودا صلی اللە علیە وسلم. جا یەکێک لە ئەو گرووپانەی کە ڕا جیاییان دروست کردووە و پێچەوانەی بیروباوەڕی ڕاست و دروستی ئەهلی ئیسلامن بریتییە لە گرووپی ئەشعەرییە کان. هەر بۆیە پێمان خۆش بوو کورتە یەک دەربارەی ئەم گرووپە بخەینە ڕوو بۆ ئەوەی ئاگاداری بیروباوەڕ و خراپەی ئەم گرووپە ببین. پەروەردگار بەرچاو ڕۆشنمان بکات بە حەق و شوێنکەوتنی. ئامین • ئەشعەرییە کان: گرووپێکی ئیسلامی گومڕایە لە ئەهلی کەلام کە خۆیان دەدەنە پاڵ پێشەوا ئەبوو حەسەنی ئەشعەری بەڕەحمەت بێت، لە کۆمەڵێکی زۆر لە بنچینە شەرعییەکاندا بۆ چوونەکانیان پێچەوانەی بیروباوەڕی ئەهلی سوونەیە. • مێژووی دروست بوونیان: مێژووی دروست بوونی ئەم گرووپە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتایی سەدەی چواری کۆچی واتا دوای پێشینانی چاکی ئەم ئوممەتە لە هاوەڵان و تابعین و تا...

 ئایا هیچ کەسێک لە ئەشعەریەکان وتویەتی خودا لە هەموو شوێنێکە ؟! …. الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وعلى آله وصحبه ومن تبعهم بإحسان إلى يوم الدين ، أما بعد :  هەرکەسێک بڕوانێتە بۆچوونی ئەشاعیرە دەربارەی علوی خوای پەروەردگار ئەوا بەڕوونی دەبینێت بۆچوونی جیاوازیان هەیە بەڵام هەموویان کۆکن لەسەر نەفی کردنی علوی زاتی پەروەردگار . بەڵام سەبارەت بەوەی کە ئایا پەروەردگار لە کوێیە ئەوا دوو بۆچونیان هەیە :  بۆچوونی یەکەم : پەروەردگار لە هیچ جێگایەک نیە [راست و چەپ و سەروو و خوار دەرەوەی جیهان و ناوەوەی جیهان ] نعوذ بالله  وە تەنانەت پێیان وایە نابێت ئەم پرسیارە بکرێت لە بچینەدا وە وتەیەکی بەناو بانگیان هەیە کە دەڵێت : [من أين الأين لا يسأل عنه بأين] بە پێچەوانەی پێغەمبەری خواوە صلی الله علیە وسلم کە ئەم پرسیارەی کردووە .  ئەمەش بۆچوونی زۆرینەی ڕەهای ئەشاعیرەیە .  بۆچوونی دووەم : پەروەردگار لە هەموو شوێنێکە و هیچ شوێنێ نیە پەروەردگاری تیا نەبێت - نعوذ بالله - ئەم بۆچوونە هەرچەند لە بنچینەدا جەهمیەکان و ئەهلی حلول هەڵگری بوون بەڵام کەسانێکیش لە ئەشاعیرە لە ک...

 ئادابەکانی ڕۆژووگرتن ..... ١- پێغەمبەری خوا ﷺ دەفەرمووێت:  «هەر کەسێک واز لە وتەی ناڕاست و کارکردن پێی نەهێنێت، ئەوا خودا پێویستی بەوە نییە کە ئەو واز لە خواردن و خواردنەوەکەی بهێنێت.» ٢-وە هەروەها دەفەرمووێت: «ڕۆژووگرتن تەنها خۆگرتنەوە نییە لە خواردن و خواردنەوە، بەڵکو بریتییە لە خۆپاراستن لە قسەی پووچ و وتەی نەشیاو.» ٣- زانایانی پێشین دەیانفەرموو: «ئاسانترین ڕۆژوو ، تەنها وازهێنانە لە خواردن و خواردنەوە.» ٤. جابری کوڕی عەبدوڵڵا (ڕەزای خوای لێ بێت) بە کورتی ئادابی ڕۆژووەوانمان بۆ ڕووندەکاتەوە و دەفەرمووێت: «ئەگەر بەڕۆژوو بوویت، با گوێ و چاو و زمانت لە درۆ و حەرام بەڕۆژوو بن؛ واز لە ئازاردانی دراوسێ بهێنە، و با لە کاتی بەڕۆژووبوونتدا سەنگینی و هێمنیت پێوە دیار بێت، و با هەرگیز ڕۆژی ڕۆژووت و ڕۆژی ئاساییت وەک یەک نەبن.»

حیکمەت و نهێنیەکانی ڕؤژووگرتن ......  یەکەم : شکاندنی نەفس چونکە تێر بوون و شەهوەت نەفسی مرۆڤەکان توشی خۆبەزلزانی و لە سنووردەرچوون دەکات .  دووەم : دڵ بەتاڵ دەبێت بۆ زیکر و بیرکردنەوە چونکە سەرقاڵ بون لەگەل ئەم شەهوەتانەدا وادەکات کە دڵ ڕەق ببێت و کوێر ببێت وە وادەکات کە دڵی مرۆڤ داببڕیت لە بیرکدنەوە و ویادکردنەوەی .  سێیەم : دەوڵەمەند قەدری نیعمەتی خودا دەزانێت بەسەریەوە کە دەتوانیت و دەستی دەگات بە جۆرەها خۆراک کە لە مانگەکانی دیکەدا بەردەست بووە بۆی و شوکری خوای پەروەردگار دەکات . چوارەم : تەواوکاری کۆمەڵایەتی بەدی دێت بە هۆی ڕۆژوو گرتنەوە دەولەمەند هەژاری بیردەکەوێتەوە و یارمەتی دەدات و هەستی پێدەکات کە دۆخی برسێتی چۆنە .  پێنجەم : ڕۆژوو دەمارەکانی خوێن تەسک دەکاتەوە هەر بۆیەش شەیتانیش ڕێگاکانی هاتووچۆکرنی لێ تەسک دەبێتەوە لە جەستەی مرۆڤدا .  شەشەم : خۆ ڕازاندنەوەیە بە سەبر و ئارامگری هەر بۆیە بەبێ شومار پاداشت دەدرێتەو .  حەوتەم : پشودانێکە بۆ کۆئەندامی هەرس و ئیسراحت پێدانیەتی بۆ ئەوەی ماوەیەک ڕزگاری ببێ لە پڕێتی .

 📬【 بابەتێکی گرنگ سەبارەت بە نوێژکردن لەسەر کورسی  ١. وەستان بەپێووە لە نوێژی فەرزدا : ئەو کەسەی توانای هەبێت بە پێوە نوێژ بکات، نوێژی فەرزی بە دانیشتنەوە لێ قبوڵ نییە، تەنانەت ئەگەر هەست بە کەمێک ماندووبوونی کەم و ئاساییش بکات. مادام توانای وەستانی هەبێت بەبێ عاجزی و بێ ئازارێکی زۆر کە شەرع ڕەچاوی بکات، ئەوا وەستان (قیام) ڕوکنێکی نوێژە و بەبێ ئەوە نوێژەکەی دروست نییە. ٢. سوجدە بردن: ئەگەر نوێژخوێن توانای هەبێت لەسەر حەوت ئەندامەکەی سوجدە ببات، بۆی دروست نییە لەسەر کورسی دابنیشێت و بە ئاماژە سوجدە ببات. بەڵام ئەگەر بەڕاستی بێ توانا بوو یان وەستان ئازارێکی زۆری پێ دەگەیاند، ئەوا دەتوانێت بە دانیشتنەوە نوێژی فەرز بکات. ٣. دانیشتن لەسەر زەوی لە نوێژی سوننەت : مەجالی نوێژی سوننەت فراوانترە لە نوێژی فەرز ؛ ئەگەر کەسێک بەبێ هیچ عوزرێک بە دانیشتنەوە نوێژی سوننەت بکات، نوێژەکەی دروستە بەڵام ئەجرەکەی کەمتر دەبێتەوە. بەڵام ئەگەر بەهۆی عوزرێکەوە بێت، ئەجرەکەی تەواو دەبێت. ٤• دانیشتن لەسەر زەوی :  ئەگەر دەتوانیت لەسەر زەوی دابنیشیت و سوجدەی تەواو ببەیت، بەڵام لەسەر کورسی ناتوانیت ،...

 پێشنیارێک   بۆ دابەشکردنی سەرفترە .  ...... وەکو ڕوونە لە سونەتی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم برنج دیاری نەکراوە بۆ سەرفترە بەڵکو ئەوەی کە هەیە دیاری کردنی قووت و خواردنی سەرەکی خەڵکی ئەو سەردەم و ساڵانەیە کە تێیدا دەژین .  هەر بۆیە لەم ڕوانگەیەوە ئەو کەسانەی کە سەرفترەیان بەخواردن دابەشدەکەن لەسەر سونەتی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم دەتوانن هەر خواردنێکی دیکە دیاری بکەن کە قوتی خەڵکە وەکو : نۆک و نیسک و برنج و فاسۆلیا .  بۆیە ئەگەر ماڵێک سێ کەس بن ئەتوانن هەرکەسێکیان بەجۆرێک بێت لە خواردن ، سەرفترەی کەسێکیان برنج بێت .  هی کەسێکی دیکەیان نۆک بێت.  کەسێکی دیکەش فاسۆلیا بێت . خۆ ئەگەر لەسەرووی سەرفیترە بە سەدەقە و خێر : « ئاو تەماتە و ڕۆن و شەکری و چکلێت» بکڕێت بۆ ئەو ماڵەی سەرفترەی پێ دەدرێت ئەوا زۆر باش ترو بەرەکەت دار ترە .  بەم شێوازەش ئەو کەسەی کە سەرفترەکە وەردەگرێت سوودی لێ وەردەگرێت : ١- برنجی لەلا کەڵەکە نابێت پێویست بە فرۆشتنەوەی بکات.  ٢- پێویست ناکات بچێت خۆراکی دیکەی جەژن بکرێت .  ٣- ئەو پارەی کە دایدەنێت ...

 کۆبوونەوەی جومعە و جەژن .  ....  ئەگەر  «جومعە و جەژن » لە ڕۆژێکدا کۆبوونەوە ئەوا : نوێژی جومعە و گوێبیستی بوونی وتاری هەینی دەبێت بە سوونەت و ڕوخسەت دراوە بە ئەو کەسەی کە ئامادەی نوێژی جەژن دەبێت بەژداری نوێژ و وتاری جومعە نەکات .  ئەی چی بکات ؟ ئەو کەسەی ئامادەی وتاری هەینی نەبووە تەنها نوێژی نیوەڕۆ دەکات لە ماڵەوەدا  . هۆکاری ئەم ڕوخسەتە چیە ؟  شەریعەتی ئیسلام هەمیشە ئاسانکاری و ڕەحمەتی تێدایە و پاشان بنیات نراوە لەسەر حیکمەت و دانایی هەر بۆیە بەشێک لە حیکەمەتەکان بریتیە لە :  ١- بەدەست هاتنی ئامانجی نوێژی هەینی .  مەبەست لە جومعە بریتیە لە کۆبونەوە و ئامۆژگاری وەرگرتن ئەم کەسە لە هەمان ڕۆژدا ئامۆژگاری کراوە و گوێبیستی وتار بووە بۆیە دووبارەی ناکاتەوە .  ٢- هەردوو عیبادەتەکە لەیەک جۆرن .  دوو عیبادەتن لە یەک جۆر کاتێک کۆدەبنەوە شەرع ڕوخسەت دەدات یەکێکیان نەمێنێت وەکو چۆن ئەگەر دووهۆکاری خۆشۆردن کۆبویەوە یەک دانەیان جێگای ئەوی دیکەش دەگرێتەوە .  ٣- بەرتەسک نەکردنەوەی خۆشیەکانی جەژن .  پاشان جەژن ڕۆژی خۆشی و گەڕان و سیلە...

 تەعزیەی میشێل عەفلەق... .... بیرم دێت، پازدە بۆ بیست ساڵێک پێش ئێستا، تۆمارێکی دەنگی هەبوو کە باسی «تەعزیە و پرسەدانان»ی دەکرد؛ مامۆستایەکی ئاینی دەیوت: «خەڵکی ئێمە، بابەتی دین و ئیمان بەلایانەوە پێوەر نییە و تەنیا دوای قەرەباڵغی دەکەون. قەسەم بە خوا، ئەگەر «میشێل عەفلەق» لە کوردستان بمرێت، لە مزگەوتەکانی ئێمە تەعزیەی بۆ دادەنێن و دەڵێن: الفاتحة». بەڵام بەداخەوە، ئەم کێشەیە ئێستا تەنیا لەنێو خەڵکی نەخوێندەواردا نییە، بەڵکو پەلی کێشاوە بۆ نێو چینی نوخبە و خوێندەواریش؛ دەستەواژەکانی وەک: «ڕۆحی شاد»، «خوا لێی خۆش بێت» و «خودا بەهەشتی بەرین بە نسیبی بکات»، زۆر هەرزانفرۆش دەکرێن. بەڵام پێویستە ئەو ڕاستییە بزانرێت کە خودای «ڕەببو العالەمین» بۆ بەخشینی بەهەشت و دۆزەخ، یان شادبوونی ڕۆح و جەستە و لێخۆشبوونی خوایی، «کوفر و ئیمان»ی کردووە بە پێوەر. هەر بۆیە ئەگەر ئێوەش لە دونیادا بەهەشت و ڕەحمەتی خوا هەڕاج بکەن، هیچ لەو حەقیقەتە ناگۆڕێت کە لە دادگای دادپەروەرانەی «ڕەببو العالەمین»دا هەیە..! .

 دەتەوێت دوای مردنت نوێژت لەسەر بکرێت؟!  ..... ئەی ئەو کەسەی دەترسیت دوای مردنت تەرمەکەت نەشۆردرێت، یان نوێژت لەسەر نەکرێت و بە بێباوەڕ بناسرێیت؛ ئامۆژگاری ئێمە بۆ تۆ سادەیە: « دژایەتی ئیسلام و قورئان و موسڵمانان مەکە» . ئیسلام ئایینێکی مەزن و بەهێزە؛ مێژوو سەلماندوویەتی هەرکەسێک بیەوێت ململانێی بکات، نەک هەر ناتوانێت، بەڵکو شکۆ و نرخی خۆی لەدەست دەدات.  ئەوەی بیەوێت بەرنامەی خودا بە کەم بنرخێنێت، بێگومان لە ژیان و لە مردنیشیدا بێ نرخ دەبێت. بەڕاستی هاودژییەکی سەیرە ! جێگەی تێڕامانە؛ تۆیەک لە کاتی ژیانتدا موسڵمانان بە "دواکەوتوو و کۆنەپەرست" ناوبەریت، کەچی چاوەڕێ بیت دوای مردنت هەمان ئەو خەڵکە بەسەرتدا هەڵبدەن و وتاری درێژت بۆ بنووسن لە باسی گەورەیی و مەزنێتیدا! چۆن دەبێت لە ژیانتدا بۆ جارێکیش بە ملکەچییەوە نەهاتبیە ناو ڕیزەکانی مزگەوت، کەچی ئێستا بتەوێت موسڵمانان پۆل پۆل لەسەر تەرمەکەت بوەستن و نوێژی جەنازەت بۆ بکەن؟  تێگەیشتن لە چەمکی بێباوەڕی هەندێک کەس هەموو تەمەنیان بە کردار و گوفتار دژایەتی ئیسلام دەکەن، کەچی کاتێک پێیان دەوترێت "بێباوەڕ" تووڕە دەبن! لەکاتێکدا...

وەڵامی بوهاتانێکی گەنجێکی ئەشعەری دەربارەی زانای گەورە ابن عسیمین بەڕەحمەت بێت .  ...... الحمد لله و الصلاة والسلام على رسول الله ، أما بعد :  دوای ئەوەی گوێم لە گفتوگۆیەک بوو لە نێوان ئەهلی سووننە و گروپی ئەشعەریدا سەبارەت بە : «تەفویزی معانی سیفات» ،  لە میانەی گفتوگۆکەدا کاتێک مامۆستا یوسف بەڵگەی بەوتەی کۆمەڵێک لە زانایانی ئەشاعیرە دەهێنایەوە سەبارەت بەوەی کە : « وەرگرتنی زاهیری قورئان کوفرە بەلایانەوە » (١) .  لە وەڵامدا ئەشعەریەکە لەبری ئەوەی دابنێت بە ئەو کەلێنە گەورەیەدا کە لە مەنهەجی ئەشعەریەتدا هەیە -کە پڕیەتی لە کەلێن- ، هەڵسا بە هەڵبەستنی تۆمەتێک بۆ زانای گەورە شێخ ابن عسیمین بەڕەحمەت بێت گوایە ئەویش وەکو ئەشعەریەکانی وتووە .  وتی : ( شێخ ابن عسیمین ڕەحمەتی خوای لێ بێت لە واسطیەدا دەڵێت : (أأمنتم من في السماء ) زاهیرەکەی باتڵە ).  هەر بۆیە بە ئیزنی خوای گەورە وەڵامی ئەم گومانە دەدەینەوە و قسەکەی ابن عسیمین باس دەکەین لە شەرحی عەقیدەی واسطیە و کتێبەکانی دیکەش .   دەڵێین پشتیوان بە خوای  پەروەردگار :   سەرەتا پێویستە ...

 السلام علیکم ورحمة الله وبركاته :  ئەگەر کرام بە وەکیل بۆ ئەنجامدانی قوربانی ئایا هەمان حوکمی خاوەنی قوربانیم هەیە لە خۆگرتنەوە لە لابردنی مووی جەستە و نینۆک ؟  .... علیکم السلام ورحمە الله وبرکاته  برای بەڕێزم زانایان دەفەرموون : خۆگرتنەوە لە کەمنەکردنەوەی مووی جەستە و نینۆک و پێست تەنها پەیوەستە بە ئەو کەسەوە کە قوربانی دەکات ، کەسوکاری ئەو کەسەی قوربانی دەکات لە ژن و منداڵ یان ئەو کەسەی کراوە بە وەکیل هیچی لەسەر نیە و ئاساییە بۆی موو لەخۆی بکاتەوە یان نینۆکی کورت بکاتەوە .. والله أعلم

 گواستنەوەی قوربانی  ...... گواستنەوەی قوربانی ، دوو جۆرە :  یەکەم : « ناردنی پارە لە ڕێگای ڕێکخراو و کەسانی دیکەوە بۆ ئەوەی ئاژەڵی پێ بکڕدرێت و قوربانی پێ ئەنجام بدرێت » .  دووەم : « گواستنەوەی گۆشتی قوربانی دوای سەربڕینی لێرە و جێ بەجێ کردنی سوونەتەکانی قوربانی و زیندوو کردنەوەی دروشمەکە لێرە » .  ئەوە ئێمە مەبەستمەنە و لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا زیاتر بوونی هەیە بریتیە لە جۆری یەکەم بۆیە ئێمەش باسی ئەوە دەکەین .   گواستنەوەی قوربانی لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی دیکە جێگای ڕاجیایی زانایانە .  « زۆرینە یان زۆرینەی ڕەها » لەگەڵ ئەوەن قوربانی لە شوێنی فەرزبوونی ئەنجام بدرێت چونکە کۆمەڵێک سوود و قازانجی گەورەی تێدایە ، لەوانەش :  ١- زیندووکردنەوەی دروشمی قوربانی لە وڵاتی خۆی .  ٢-خواردن لە گۆشتی قوربانی .  ٣- سەربڕینی قوربانی بەدەستی خۆی .  ٤- هێنانی ناوی خوای گەورە لەسەری .  بێگومان ئەگەر لەسەر ئەو بۆچوونەش بین کە ڕێگایی پێدەدەن، کۆمەڵێک مەرجی دەوێت: یەکەم: خۆدزینەوە نەبێت لە گرانی نرخی نێوان وڵاتی یەکەم و دووەم .  دووەم: پێویستیەک...